Абай жиырма жасында Тоғжан деген қызды көрді. Ол ауылдағы ең ақылды, әдемі қыз еді. Тоғжан да кітап оқуды жақсы көретін.

Олар алғаш рет той жиынында кездесті. Абай өлең оқып тұрғанда, Тоғжан мұқият тыңдады. Өлең біткен соң, ол жақындап:

— Сіздің өлеңіңіз өте әдемі, — деді. — Бірақ бір жерінде қате бар сияқты.

Абай таңданды. Ешкім оның өлеңіне ескерту жасамаған еді.

— Қандай қате? — сұрады ол қызығып.

Тоғжан өлеңнің бір жолын түзетті. Абай ойланып қарады — қыз дұрыс айтқан еді!

— Сіз өте зерек екенсіз, — деді Абай күлімсіреп. — Мұндай ақылды қызды бұрын көрген емеспін.

Содан бастап олар жиі кездесіп, әңгімелесетін болды. Тоғжан Абайға өз ойларын, арман-тілектерін айтты. Ол да қыздар сияқты тек үйде отырып, ер азаматқа тиюді қаламайтын.

— Мен де оқығым келеді, — деді ол. — Мен де халқыма пайдалы болғым келеді. Бірақ қыз баламын деп, маған мүмкіндік бермейді.

Абай оның сөзін түсінді. Ол өз өлеңдерінде әйелдердің құқығы туралы жазуға кірісті.

Бірақ олардың махаббаты оңай болмады. Тоғжанның әкесі оны басқа біреуге беруді қалады. Абай мен Тоғжан қашып кетуді ойластырды.

— Біз бірге болсақ, — деді Абай, — ешкім бізді бөле алмайды. Мен сені қорғаймын.

Тоғжан келісті. Олар түнде қашып, алыс ауылға кетті. Бұл оқиға Абайдың өміріндегі ең батыл қадамдарының бірі болды.

3-тарау: Үшінші тарау: Қара сөз